Nadenken over pensioenen is niet populair. Het duurt nog een tijd voor het zover is en er is toch iets geregeld via je werk? Dat klopt voor veel werknemers ook wel; een pensioenregeling maakt meestal deel uit van de secundaire arbeidsvoorwaarden en in een groot deel van de gevallen draagt ook de werkgever hieraan bij. ‘Ongemerkt’ zet je een deel van je brutoloon opzij en zo zorg je voor je oude dag. Tot zover lijkt het allemaal probleemloos te gaan. Maar er zit een addertje onder het gras. Hoe zit het met de aanpassing van het pensioen aan de inflatie of prijsontwikkelingen, de zogenoemde indexatie? Dat is niet vanzelfsprekend, zo blijkt.

“Mijn oude werkgever, Dow Benelux, geeft normaliter geen aanpassingen van het pensioen omdat er in Nederland geen wet is die inflatiecorrectie voorschrijft. In andere Europese landen waar wel een wet een jaarlijkse aanpassing voorschrijft, geeft Dow Chemical wel jaarlijkse aanpassingen. De sfeer onder de gepensioneerden van Dow Benelux is navenant beneden peil”, meldt ir. Dolf Carel Dieudonné, sinds 1991 met pensioen.

ONVREDE

Indexatie is een heikel onderwerp. Het bestuur van een pensioenfonds is vrij om te bepalen of er geïndexeerd wordt. Gepensioneerden hebben geen directe invloed op deze beslissing. De gevolgen laten zich raden. “Er is veel onvrede onder gepensioneerden en de indexatie van pensioenen is een primaire drijfveer”, zegt ir. Henny Kimmels, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden NVOG en tevens bestuurslid van de KNCV. “Begin jaren negentig groeide de belangstelling voor dit onderwerp sterk. Blijkbaar broeide er iets onder gepensioneerden.” Dat is nog zacht uitgedrukt. Op de website van de Vereniging van Dow Gepensioneerden Nederland (VDG) spat de onvrede van het scherm. De slogan “Steeds minder doen met mijn Dow pensioen!” laat niets te raden over. Dow gepensioneerden staan overigens niet alleen, ook onder de gepensioneerden van Akzo Nobel rommelt het. De Vereniging Gepensioneerden Akzo Nobel (VGAN) strijdt voor behoud van eerdere pensioenafspraken en is zelfs een rechtszaak tegen de voormalige werkgever gestart.

Voor alle duidelijkheid: het is geen exclusief probleem van de chemische industrie. Binnen vele sectoren roeren gepensioneerden zich. Ontevredenheid over het verlies aan koopkracht is een belangrijke motivatie, maar het is niet het enige dat speelt, benadrukt Kimmels – zelf oud-Shell-medewerker en sinds 2002 met pensioen. “Het materiële aspect is niet zaligmakend. Het gevoel dat je aan de zijlijn staat en geen invloed hebt, zit veel mensen dwars. De huidige generatie gepensioneerden heeft de individualiseringsgolf meegemaakt, het zijn mondige burgers. Die willen medezeggenschap over wat er met hun pensioenaanspraken gebeurt.” Om hun invloed te vergroten, zijn veel verenigingen van gepensioneerden (VG’s) opgericht, die samenwerken in de NVOG. Kimmels: “Krachten bundelen is belangrijk om echt een vuist te kunnen maken richting politiek en sociale partners.” Die vuist is er; de NVOG omvat 65 organisaties die in totaal ongeveer een miljoen gepensioneerden vertegenwoordigen.

CONCURRENTEN

De afspraken rond pensioenen worden bepaald door werkgevers en werknemers. Zij onderhandelen over de pensioenregeling en hebben zitting in het bestuur van pensioenfondsen. Het gevolg is dat werknemers en gepensioneerden elkaars concurrenten kunnen worden. “Om werknemers gunstig te stemmen, hebben werkgevers bijvoorbeeld in het verleden de pensioenpremies verlaagd. Maar dat betekende dat er minder geld naar het pensioenfonds ging, waardoor de dekkingsgraad daalde en het bestuur zei: ‘De dekkingsgraad laat het niet toe dat we de pensioenen indexeren’. Daarmee trokken de gepensioneerden aan het kortste eind”, schets Kimmels de situatie.

In het gevecht om vertegenwoordiging stuiten gepensioneerden op verzet van de sociale partners. Volgens Kimmels moeten gepensioneerden nog een emancipatieslag maken. “Ik gebruik het woord macht niet graag, maar je ziet dat partijen die de macht hebben die niet willen delen met anderen.” Hij bestrijdt dat gepensioneerden alleen maar naar hun eigen (kortetermijn)belang kijken. “Wij weten ook wel dat niet alles zomaar geregeld kan worden, maar we willen betrokken zijn bij de besluitvorming.”

Voor gepensioneerden is het momenteel een spannende periode. Op politiek niveau speelt er heel veel tegelijkertijd, waaronder de nieuwe Pensioenwet. Hierop heeft de NVOG via het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) uitvoerig commentaar geleverd. En dan is er nog het wetsvoorstel-Bakker over wettelijke vertegenwoordiging van gepensioneerden, het medezeggenschapsconvenant tussen CSO en de Stichting van de Arbeid en de invoering van de regels rond Pension Fund Governance (PFG) sinds 1 januari dit jaar. Kimmels meent dat zo een gordiaanse knoop is ontstaan. Het is aan de politiek om deze knoop te ontwarren.”

GEEN HARD RECHT

Terug naar de indexatie, daar is het allemaal mee begonnen. “De NVOG streeft niet naar onvoorwaardelijke indexatie. De eisen die dat stelt aan een pensioenfonds zijn onhaalbaar. Maar je moet indexatie ook niet ontmoedigen”, aldus Kimmels. Hiermee doelt hij op de manier waarop de informatieplicht van pensioenfondsen is omschreven in de nieuwe Pensioenwet. Pensioenfondsen moeten helder communiceren over indexatie en geen valse verwachtingen scheppen. “Het ministerie van SZW heeft hiervoor een standaardtekst gemaakt die de fondsen kunnen gebruiken. Daarin staat dat er geen hard recht is op indexatie. Als je zo duidelijk de nadruk legt op het ontbreken van een recht, dan breng je de pensioenfondsen in de verleiding om helemaal niet meer te indexeren. Wij vinden dat de regering hiermee verkeerde signalen afgeeft.”

Een klimaatsverandering is noodzakelijk, aldus Kimmels. “Het moet de gewoonte zijn om, als de omstandigheden dat toelaten, te zorgen dat pensioenen gelijke tred houden met de loon- of prijsontwikkeling. Zonder indexering kun je eigenlijk niet spreken van een goed pensioen, het is dan op termijn niks meer waard.”

MEER INFORMATIE:

NVOG: www.gepensioneerden.nl

VDG: www.vdgnl.org

VGAN: www.vgan.nl

CSO: www.ouderenorganisaties.nl

Tekst Pensioenwet: http://docs.szw.nl/pdf/34/2005/34_2005_3_8468.pdf