‘Het bevalt uitstekend’, antwoordt Roland van der Klauw al voordat de vraag helemaal is gesteld. De medewerker van TNO Bouw en Ondergrond is nauw betrokken bij Building Brains, een van de grotere projecten die grotendeels vanuit de regeling Kenniswerkers is gefinancierd. Hoogopgeleide technici van zo’n twintig partijen uit de bouwwereld zijn bij TNO gedetacheerd om onderzoek te doen naar duurzaam en energiezuinig bouwen.

Building Brains is een goed voorbeeld van wat de ministeries van Economische Zaken en OCW met de regeling Kenniswerkers beogen. Bètatechnici uit het bedrijfsleven van wie de baan door de economische crisis op de tocht is komen te staan, kunnen de komende anderhalf jaar bij universiteiten en onderzoeksinstellingen aan de slag. Zij werken daar aan projecten die van maatschappelijk belang zijn of de Nederlandse kennispositie versterken, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, life sciences en gezondheid, en nanotechniek. Na maximaal achttien maanden moeten de kenniswerkers weer volledig bij het eigen bedrijf operationeel zijn.

In totaal is voor deze regeling 180 miljoen beschikbaar. In september is vanuit SenterNovem al 135 miljoen euro verdeeld over 128 projecten. Die variëren van onderzoek naar ‘groene schepen’, hoge kwaliteit staal en laserlassen, tot elektronische tests voor infectieziektes. Vóór 15 december moet ook de laatste 45 miljoen vanuit de regeling zijn toegekend.

Van der Klauw is enthousiast over de eerste maanden van Building Brains bij TNO. ‘Het valt ons op dat deze kenniswerkers een uitermate goede motivatie hebben. Ze moeten toch een omschakeling maken nu ze vanuit het bedrijfsleven bij ons terechtkomen, maar de start is zeer voortvarend. Bedrijven sturen ook hun beste kenniswerkers. Hoewel het momenteel financieel gezien moeilijk is, hebben ze op de lange termijn doelstellingen voor duurzaam bouwen. En daar kunnen ze nu een voorsprong mee opdoen.’ Het project Building Brains richt zich op de energieneutrale wijk. In drie deelprojecten gaat het om gebouwen die energie leveren, meet- en regelsystemen voor de energiestromen tussen gebouwen en het wijkontwerp vanuit energieoogpunt.

Bouwkundig ingenieur Geert van der Weide is een van de medewerkers aan het deelproject energieleverende gebouwen. Hiervoor runde hij een eigen bedrijfje in dakopbouwen, Next Level, dat onder de vlag valt van bouwgroep ASVB. Het verhaal van Next Level is typisch voor de crisis, vertelt Van der Weide. ‘Tot oktober vorig jaar ging alles goed. Toen kregen opdrachtgevers hun financieringen niet meer rond en raakte wij in de problemen. Momenteel is Next Level nog altijd in bedrijf, maar feitelijk alleen om bestaande opdrachten op een goede manier af te ronden.’

De regeling Kenniswerkers betekende een goede kans voor Van der Weide. Building Brains sloot perfect aan bij een eerdere functie bij het Bouwtaak Kenniscentrum van ASVB, waar hij al onderzoek deed naar de optimalisatie van het bouwproces. Op 21 september kon hij bij TNO aan de slag. Dat was wel even wennen na het leiden van een eigen bedrijf, vertelt hij lachend. ‘Ik was gewend om mijn werknemers aan te sturen. Nu sta ik weer tussen mensen die echt geen dingen gaan doen als ze er zelf het nut niet van inzien.’

Van der Weide is na een paar maanden goed te spreken over de samenwerking binnen zijn project. ‘De hele bouwketen is hier vertegenwoordigd. Van de toeleveranciers, de architecten en de ingenieursbureaus tot de aannemers. We weten nu bij wijze van spreke al niet meer wie van welk bedrijf komt. Dat is een goede basis om met zijn allen door te gaan.’

Ook bij ASML, waar op 16 oktober in het kader van de regeling Kenniswerkers het kenniscentrum Metrology for 22 nanometer zijn deuren opende, heeft men soortgelijke ervaringen. ‘Ik sta tussen enthousiaste mensen die ook echt samen verder willen’, zegt Louis van Wuykhuyse (30), een van de kenniswerkers die bij ASML is gedetacheerd. Hij zat bij een klein bedrijfje, MA3 Solutions, dat tijdens de crisis is overgenomen door technisch detacheringsbureau Tegema. Vanwege het tekort aan opdrachten zat Van Wuykhuyse tot voor kort in de deeltijd-WW.

Nu werkt hij samen met zo’n 150 anderen aan de nieuwste generatie metrologie. Het onderzoek is gericht op sensoren die voor een dusdanig nauwkeurige positionering van de wafers in de machine moeten zorgen dat het mogelijk is om chips te maken met structuren van 22 nanometer breed. ‘Het is een heel prestigieus project. We zijn ook in een race met de concurrent, wat het werk extra uitdagend maakt’, aldus Van Wuckhuyse.

Opvallend is dat in dit geval het werk niet aan een universiteit of onderzoeksinstelling gebeurt, maar bij ASML in Eindhoven. Erik Schoemaker van ASML zei hierover in het Eindhovense universiteitsblad Cursor: ‘Tijdens het schrijven van het project werd de werkelijke omvang duidelijk. De TU/e zou het project nooit in zijn geheel kunnen hosten. Daarom is een typische pragmatische oplossing bedacht: waarom organiseren we het project niet gewoon bij ASML?’ Dankzij de oplevering van enkele nieuwe gebouwen, kwam in een bestaand gebouw voldoende ruimte vrij voor het project, inclusief cleanroom en benodigde faciliteiten.

Metrology for 22 nanometer krijgt tot eind 2010 overheidssteun. Daarna bepalen de ondernemende partijen of de samenwerking wordt voortgezet. Van Wuijckhuyse vreest niet voor het stopzetten van het project na anderhalf jaar. ‘Dit onderzoek was al bedacht, maar vanwege de crisis stond het project tijdelijk in de ijskast. Dat betekent wel dat er voldoende draagvlak is om ook na het stopzetten van de overheidssteun door te gaan, mits de resultaten tot dan toe goed zijn.’

Sowieso lijkt het er niet op dat het dichtdraaien van de subsidiekraan het eind van veel projecten zal betekenen, zegt Hans Kruithof van subsidieverstrekker SenterNovem. ‘Wij hebben in principe niets te maken met wat er na deze anderhalf jaar gebeurt en beoordelen daar ook niet op, maar wij horen dat veel indieners zeker niet van plan zijn te stoppen. Deze projecten zorgen voor een verbreding van hun kennis en een nauwer contact met kennisinstellingen en ze willen dat niet verloren laten gaan.’

Ook de meeste bedrijven die samenwerken in Building Brains denken door te gaan, meldt Van der Klauw. ‘We zijn nu al druk bezig invulling te geven aan een mogelijk vervolgtraject. Het is nu van belang de teamvorming te stimuleren zodat er ook eind 2010 voldoende draagvlak is.’
Volgens Van der Weide schuilt misschien wel de meeste waarde van het project in een nauwer contact binnen de hele bouwketen. ‘We willen laten zien hoe je duurzaam kunt gaan bouwen, maar we zijn ook zelf de doelgroep. We kunnen dus ook aansluiten op het ambitieniveau over de hele breedte van de markt en op die manier wellicht een grote stap maken.’

Auteur: Thomas van de Sandt
Bron: Technisch Weekblad nr. 46, 14 november 2009